• Dawid Jung

Leksykon Zapomnianych Gnieźnian :: Georg Heym (1887-1912)

Związki z Gnieznem: w Gnieźnie mieszkał, w 1894 r. był uczniem gnieźnieńskiej szkoły podstawowej, od 1896 r. uczęszczał do miejskiego gimnazjum

Jeden z najwybitniejszych poetów niemieckiego ekspresjonizmu.


Biografia:

Georg Heym urodził się 30 października 1887 r. w Hirschberg (obecnie Jelenia Góra), był synem  prokuratora wojskowego, Hermanna Heyma (1850-1920) i Jenny z domu Taistrzik (ok. 1850-1923).

Gdy jego ojciec został gnieźnieńskim prokuratorem, pobierał nauki najpierw w szkole podstawowej, następnie w miejscowym gimnazjum, w którym wcześniej grekę wykładał Wilibald Maximilian Otto Roeder (1842-1904), stąd szkoła pod względem kultury antycznej stała na wysokim poziomie. W Gnieźnie Heym uczył się w gimnazjum przez niemalże 3 lata.

 

W 1899 r. wraz z rodziną przeniósł się do Poznania, gdzie był uczniem Friedrich-Wilhelm-Gymnasium, a od października 1900 r. rodzina Heymów mieszkała już w Berlinie.

Od maja 1907 r. studiował prawo w Würzburgu, gdzie mieszkał na Körnerstraße 2, w listopadzie 1908 r. przeniósł się na Uniwersytet Fryderyka Wilhelma w Berlinie. Na początku maja 1910 r. rozpoczął studia na Uniwersytecie w Jenie.

Georg Heym, jak pisał w swoich dziennikach, choć nienawidził prawa, studiował je ze względu na ambicje ojca, co po pewnym czasie przerodziło się w osobisty konflikt. Całkowite zniechęcenie do kariery prawniczej nastąpiło w 1911 r., gdy poeta po czterech miesiącach pracy w berlińskim sądzie został zwolniony z powodu nieprawidłowo zniszczonych dokumentów. W tym samym roku Uniwersytet w Würzburgu oddalił rozprawę doktorską Heyma, co tym samym zamknęło całkowicie jego karierę akademicką.

Przełom 1909/1910 r. był kluczowy dla Georga Heyma, który postanowił poświęcić się całkowicie sztuce, jednakże plany młodego literata przerwała przedwczesna śmierć.

Poeta, ratując życie swojego przyjaciela, Ernsta Balcke (1887-1912), utonął 16 stycznia 1912 r. na rzece Haveli.

Zbigniew Herbert (1924-1998) poświęcił temu wydarzeniu wiersz:


„Georg Heym – przygoda prawie metafizyczna”

1

Jeśli jest prawdą

że obraz wyprzedza myśl

można mniemać

że idee Heyma

powstały w czasie ślizgawki

– łatwość poruszania się

po lodowej powierzchni

był tu i tam

krążył wokół ruchomego centrum

nie był planetą

ani dzwonem

ani rolnikiem przywiązanym do pługa

– względność ruchu

lustrzane przenikanie układów

lewy bliżej brzeg

(czerwone dachy Gatow)

uciekał do tyłu

jak gwałtownie szarpany obrus

prawy natomiast

stał (pozornie) w miejscu

– obalenie determinizmu

cudowna koegzystencja możliwości

– moja wielkość –

mówił do siebie Heym

(sunął teraz do tyłu

z uniesioną lewą nogą)

polega na odkryciu

że w świecie współczesnym

nie ma wynikania

tyrani następstw

dyktatury związków przyczynowych

wszystkie myśli

działania

przedmioty

zjawiska

leżą obok siebie

jak ślady łyżew

na białej powierzchni

stwierdzenie ważkie

dla fizyki teoretycznej

stwierdzenie groźne

dla teorii poezji

2

ci którzy stali na prawym brzegu

nie zauważyli zniknięcia Heyma

gimnazjalista który go mijał

widział wszystko w odwróconym porządku:

biały sweter

spodnie zapięte pod kolanem

na dwa kościane guziki

łydki w pomarańczowych pończochach

łyżwy przyczynę nieszczęścia

dwaj policjanci

rozgarnęli tłum gapiów

stojących nad otworem w lodzie

(wyglądał jak wejście do lochu

jak zimne usta maski)

śliniąc ołówki

próbowali zanotować zdarzenie

wprowadzić porządek

zgodnie z przestarzałą

logiką Arystotelesa

z właściwą władzy

tępą obojętnością

dla odkrywcy

i jego myśli

które teraz

błąkały się bezradnie

pod lodem

--

Georg Heym zostawił po sobie około 500 wierszy.
W Polsce, nakładem Wydawnictwa Nowy Świat, ukazały się poezje Heyma w przekładach wybitnego tłumacza, Andrzeja Lama, w książce „Armada nocy”.

 

Ważniejsze dzieła Georga Heyma:

Poezja:

Der ewige  (1911)

Der Kondor, (1912)

Der Krieg (1911)

Die Stadt (1911)

Umbra vitae (1912)

Marathon ( 1914)

Poesiealbum 282 (wydanie pośmiertne, 2009)


Proza:

Der Dieb (1913)


Dramaty:

Der Feldzug nach Sizilien (1907/1908; 1910)

Die Hochzeit des Bartolomeo Ruggieri (1908; 1910)

Atlanta oder Die Angst (1910/1911)

Arnold von Brescia (1905–1908, nieukończony)

Prinz Louis Ferdinand (1907; 1909, nieukończony)

Iugurtha (1908, nieukończony)

Antonius von Athen (1908, nieukończony )

Spartacus (1908, nieukończony)

Lucius Sergius Catilina (1908, nieukończony)

Der Sturm auf die Bastille (1908, nieukończony)

Die Revolution (1908, nieukończony)

Der Tod des Helden (1908/1910, nieukończony)

Der Wahnsinn des Herostrat (1910, nieukończony)

Ludwig XVI.(1910; nieukończony)

Grifone (1909–1911; nieukończony)

Cenci (1911; nieukończony)


Bibliografia:

H. Weber, Juristensöhne als Dichter. Hans Fallada, Johannes R. Becher und Georg Heym, Berlin 2009, s. 103; G. Martens, Georg Heym [w]: „Deutsche Dichter des 20. Jahrhunderts“ (red. H.  Steinecke), Berlin 1994, s. 324-337; H. P. Buohler, Georg Heym [w]: „Literaturlexikon“, t. V,  Berlin 2009, s. 396-399; Z. Herbert, Wiersze zebrane, Warszawa 1982, s. 241-242.

Dawid Jung